Novitads

Informaziuns davart la presenza dil luf

En intervals regulars informeschan ils guardiaselvaschina sur dalla presenza actuala dils lufs en Surselva.

03-07-2020: Reglas da cumportament enviers il luf e vaccas-mumma

Sin fundament dalla presenza da lufs ella regiun Surselva, lessan nus informar indigens e hosps da vacanzas cun quest fegl d'informaziun.

General
Ina cuntrada naturala e cultivada porscha spazi ton als animals selvadis sco era a sportists. Entras activitads dil temps liber duei denton il spazi da viver dalla selvaschina en mintga cass vegnir risguardaus e respectaus. En special ston surtut ils asils da schurmetg per la selvaschina vegnir risguardai. Dapli informaziuns anfleis vus sin www.ajf.gr.ch -> asils da sevaschina.

Ils lufs ein buc directamein in prighel. Tut las activitads dil temps liber ein era vinavon pusseivlas! Sche las reglas da cumportament vegnan risguardadas, dat ei negin prighel per viandonts, bikers, curriders ed auters amaturs dad activitads el liber. Era affons astgan vinavon termagliar sut survigilonza egl uaul. Mira fegl d'informaziun luf www.wolf.gr.ch -> Unterwegs im Wolfsgebiet.

Reglas da cumportament en vesta al luf
Lufs scappan buc adina immediat. Igl ei diltuttafatg normal ch'il luf observa e schazegia en igl emprem mument la situaziun, per silsuenter s'allontanar plaunet ni scappar.

- Sche vus entupeis in luf, stei ruasseivlamein eri. Ha il luf fatg persenn che vus haveis engartau el, s'allontanescha el pil solit.
- Sch'il luf scappa buc immediat, fagei attents el sin vus cun vusch resoluta.
- Empruei sut neginas circumstanzas da s'avischinar al luf. Era buc per fotografar el.
- Sut neginas circumstanzas astgeis vus suandar il luf.
- Lufs san veser tgauns sco rivals en lur revier ni sco preda. Teni adina vies tgaun sut survigilonza ni prendei el vid la corda.

Dapli informaziuns anfleis vus sut www.ajf.gr.ch -> fegl d'informaziun luf.

Reglas da cumportament en vesta a muntaneras da vaccas-mumma
Pil solit ein vaccas buc animals prigulus, denton marveglius. Enten entrar sin pastira ston ils animals e lur cumportament denton adina vegnir observai. Igl ei da far stém sil suandont:

- Vaccas-mumma protegian lur vadials. Respectei quei fatg e teni distanza!
- Prendei vies tgaun vid la corda e teni el sut controlla.
- Sedepurtei a moda ruasseivla, tementei e spuentei buc ils animals!
- Serrei la purteglia e suandei il trutg che meina tras la pastira.
- Duessen las vaccas empruar d'attaccar vies tgaun, schei libers el dalla corda per ch'el sappi scappar. In tgaun ei pil solit sperts avunda per saver untgir in'attacca dallas vaccas.
- Smanatschas d'attacca dallas vaccas semuossan enten alzar e sbassar il tgau, sburflar, scarsar giun plaun e burlar. Sche Vus observeis tals signals d'alarm, bandunei la pastira enten serender plaunsiu anavos. Moviments sperts fan ina pareta smanatschonta sin las vaccas.

Origin: Sendas da viandar dalla Svizra (www.wandern.ch)

Tgauns da protecziun per muntaneras
Muort il retuorn dils lufs e dils uors basegnan ils animals da néz puspei dapli protecziun sin pastira. Sin alps nunsurveseivlas san mo ils tgauns da protecziun porscher effizientamein quei schurmetg allas muntaneras. Els protegian da gi e da notg lur muntaneras a moda independenta ed instinctiva e quei da tutt'aura.

Tgei far, sche Vus s'entupeis cun in tgaun da protecziun?
Protecziun da muntaneras www.plantahof.ch ni www.herdenschutzschweiz.ch.


Tier damondas en connex cun selvaschinas dat il guardiaselvaschina local bugen risposta. Mira sut www.ajf.gr -> contacts.


20-04-2020: App pil sistem d'alarm en connex cun animals da rapina gronds

Igl uffeci da catscha e pesca prepara per ses guardiaselvaschinas ina App d'alarm en connex cun la preschientscha d'animals da rapina gronds el cantun Grischun. Cheutras duei vegnir contonschiu ina megliera informaziun tier la publicitad. L'App vegn a remplazzar il sistem vegl d'alarm (SMS, Plantahof) per purs, responsables d'alps, apiculturs, etc. Leutier ei previu da publicar eveniments sin ina carta silla pagina d'internet digl uffezi (sco punct per mintga eveniment segir). L'App ei denton aunc buc installada, tut drova siu temps. Entochen ch'igl ei aschi lunsch lein nus informar vinavon la publicitad (ellas regiuns cun preschientscha dils lufs) sur la pagina d'internet dalla vischnaunca.

Ils trups da lufs ellas regiuns Surselva e Viamala

Territoris dils trups da lufs: grisch – Trup dil Calanda; blau – Trup dil Ringelspitz; mellen – Trup da Valgronda: tgietschen – Trup dil Beverin; verd - Formaziun d'in pèr sisum la Surselva

Trup dil Beverin:

Duront la stad / igl atun 2018 ei in pèr da lufs (F37/M92) entuorn il Péz Beverin seformaus. Quei pèr ei responsabels per scarps da nuorsas sill'Alp Stutz la stad 2018. Igl unviern 2018/19 ei il pèr adina puspei vegnius cumprovaus en Val Schons ed en Muntogna. La stad 2019 ha il pèr da lufs giu l'emprema ga pigns ed ha tratg si nov cagneuls. Duront quei temps ein duas muntaneras da cauras protegidas vegnidas attaccadas en Muntogna ed en Val Stussavgia. A Treisch (Val Stussavgia) sco era sillas Alps Cugn e Gretg (Ilanz/Glion) ein nuorsas vegnidas scarpadas.
Perquei che 15 cauras sin pastiras protegidas ein vegnidas scarpadas, ha igl Uffeci federal d'ambient lubiu al cantun Grischun da prender ora quater lufs giuvens da quei trup. Quels ha igl organ da survigilonza da catscha sittau igl atun 2019. In luf giuven da quei trup ei collidaus igl unviern cun in tren e vegnius sturnius. Igl unviern 2019/20 ha il trup passentau cunzun el territori da Val Schons e Muntogna. Il mars han ins observau separaziuns d'animals. Il mument (fin mars) sesanfla il trup denton aunc adina en quei revier. Il davos temps han ins observau puspei pli savens ils lufs en Valrein ed en Val Stussavgia.

Trup dil Ringelspitz:

Igl atun 2017 ed igl unviern 2018 ei in pèr da lufs seformaus al Vorab. La primavera 2018 ei il pèr emigraus en direcziun dil pei dil Ringelspitz (da cheu deriva il num), nua ch'el ha tratg si ils emprems pigns. Dils siat pigns ein treis crappai entras ruclar mortalmein sur greppa giuadô el territori menziunau. Cun ils auters quater cagneuls ei il pèr da lufs sinaquei puspei turnaus anavos tard igl atun. Dapi lu vivan els silla costa dretga e seniastra el contuorn da Glion. In dils pigns da quei trup ha silsuenter giu in accident mortal silla via cantunala denter Flem e Trin il fevrer 2019. Igl ei buc ina raritad che pèrs da lufs piardan cagneuls l'emprema ga ch'els train si pigns, perquei ch'els han aunc negina experientscha da menar trups. Igl onn 2019 ha il pèr survegniu pigns la secunda ga. Quella ga tschun cagneuls. Dils 12 descendents vivan cun segirtad silmeins treis (maximalmein tschun) el territori ed el trup. Tschels ein u vegni per la veta ni emigrai.

Trup da Valgronda:

Miez fenadur e fin d'uost 2018 han ins saviu cumprovar geneticamein ina luffa, numnadamein la F38, a Medel ed a Sursaissa. Igl unviern 2019 ha ella passentau plitost giu funs la val denter Glion e Sumvitg. La stad 2019 ha ella scarpau repetidamein nuorsas el territori da Sursaissa. Mintgaton ha ella purtau naven ina spatla. Aschia han ins saviu supponer ch'in trup seigi seformaus. Sinquei ha in catschadur observau dus lufs carschi cun treis cagneuls. Il pèr da lufs ha pia tratg si ses emprems pigns. Il cagniel feminin ei carpaus en cosequenza d'ina collisiun cun il tren sil territori da Breil. Ils dus cagneuls masculins han viviu tochen miez avrel 2020 tier ils geniturs.
Remarcabel ei ch'ils spazis da viver dil trup dil Ringelspitz e dil trup da Valgronda secruschan claramein. Quei sa senz'auter vegnir avon, sch'ils lufs dominants dils differents trups ein parentai in cun l'auter. En quei cass sura numnau, ein ils alfas (lufs dominants) denton buca parentai in cun l'auter. Ils lufs procuran adina puspei per surpresas.

Niev trup sisum la Surselva:

Il fevrer 2020 han ins cumprovau sisum la Surselva cun agid d'ina trapla fotografica dus lufs che eran ensemen da viadi. Dapi quei mument ei la luffa F31, ch'ei naschida il matg 2017 (F=feminin, 31= 31avel luf cumprovaus geneticamein en Svizra) el territori dil Calanda, - adina per via ensemen cun in mascal. Il temps da copulaziun dils lufs ei il fevrer. Aschia san ins esser ualti segirs che quei pèr da lufs vegn a fundar in trup. Ils davos treis meins han ins observau il pèr resp. constatau sia preschientscha agl ur da habitadis spatitschai e da beins singuls e quei cun in cumpurtament nunproblematic. El senn d'ina acziun da spuentar han ins muniu il mascal cun in emettur da GPS.


09-04-2020: Il luf muenta dabia emoziuns. Ils ins aduran el, auters hassegian el

Dapi varga 150 onns vala il luf sco ragischaus ô. Dapi il niev milleni ei il luf grisch europeic denton turnaus anavos e populescha puspei il territori nua ch'el era derasaus pli baul. Viver cul luf munta ina gronda sfida per la glieud ella muntogna.

Ei il luf malsegirs? Co tenin nus naven il luf dils vitgs? Co duei ins sedepurtar, sch'ins entaupa in luf? Nua e tier tgi sa ins sedrizzar?

En collaboraziun culla vischnaunca e cugl uffezi da catscha e pesca duei quella plattafuorma possibilitar ina scuntrada objectiva - senza gronda polemica, senza romantisar ni diabolisar. Informaziuns acualas sur dalla presenza dils lufs en Surselva e co ir entuorn cun lufs vegnan publicadas regularmein.

Igl ei fetg impurtont per nus, che tut ils habitonts, indigens ed jasters han investa alla actuala situaziun sur dils lufs e vitier informaziuns fundadas dil fatg partenent l'entira tematica che sedat en connex culs lufs. 

Fegl d'informaziun